Kỷ luật không bắt đầu từ khi phát hiện vi phạm

Quy định số 212-QĐ/TW có hiệu lực từ ngày ký, thay thế Quy định số 69-QĐ/TW ngày 06/7/2022 và Quy định số 264-QĐ/TW ngày 14/02/2025. Một nội dung đáng chú ý là trách nhiệm được xác định theo hướng liên tục hơn: tổ chức đảng đã hết nhiệm kỳ, giải thể, kết thúc hoạt động hoặc thay đổi do chuyển giao, chia tách, sáp nhập, hợp nhất vẫn thuộc phạm vi xem xét. Thay đổi mô hình tổ chức, tên gọi hay vị trí công tác không làm mất trách nhiệm đối với vi phạm đã phát sinh.[1]

Từ yêu cầu nâng cao năng lực lãnh đạo, sức chiến đấu của tổ chức đảng, vấn đề vì thế không chỉ là “khi có vi phạm thì xử lý thế nào”, mà là làm sao nhận diện sớm nguy cơ để vi phạm không xảy ra. Hướng dẫn số 03-HD/UBKTTW yêu cầu xác minh, làm rõ trước khi xem xét kỷ luật; đồng thời quy định trách nhiệm xin lỗi, phục hồi quyền lợi khi có quyết định kỷ luật oan. Hai yêu cầu đi song song: không bỏ lọt trách nhiệm, nhưng cũng không được kết luận thiếu căn cứ. Kỷ luật nghiêm phải đi cùng chất lượng thẩm tra, xác minh.[2]

Hồ sơ, dữ liệu, chứng cứ - những yêu cầu trách nhiệm đặc thù trong hoạt động Công an

Đối với lực lượng Công an nhân dân, một nhóm nội dung cần nghiên cứu kỹ trong Hướng dẫn số 03-HD/UBKTTW là các hành vi liên quan hoạt động khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử và xử lý vụ việc. Hướng dẫn làm rõ trách nhiệm đối với việc chỉ đạo hoặc trực tiếp xây dựng, thu thập tài liệu, dữ liệu, hồ sơ, chứng cứ không đúng bản chất vụ việc, vụ án; làm sai lệch hồ sơ hoặc can thiệp trái quy định nhằm làm thay đổi hướng xử lý.[3]

Điểm đáng lưu ý là trách nhiệm không dừng ở kết quả cuối cùng. Nó đi vào chính quá trình hình thành căn cứ để ra quyết định. Một tài liệu bị lựa chọn thiên lệch, dữ liệu bị sử dụng sai mục đích, hồ sơ bị điều chỉnh không đúng bản chất hoặc sự can thiệp vượt thẩm quyền đều có thể làm lệch quá trình xử lý. Với những lĩnh vực trực tiếp liên quan quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân, yêu cầu “đúng bản chất sự việc” vừa là chuẩn mực nghiệp vụ, vừa gắn với kỷ luật và trách nhiệm của đảng viên.

Điều đó cũng đặt trách nhiệm rõ hơn với cấp ủy, tổ chức đảng và người đứng đầu. Khi phát hiện bất thường trong hồ sơ, dữ liệu hoặc quy trình, không thể chỉ coi đó là việc riêng của cán bộ trực tiếp thực hiện. Cần làm rõ khâu nào thiếu kiểm soát, quy trình nào còn sơ hở, cơ chế phối hợp nào chưa chặt. Sau kiểm tra, giá trị không nên dừng ở xác định cá nhân vi phạm, mà phải chỉ ra lỗ hổng quản lý để khắc phục.

Công nghệ có thể hỗ trợ, trách nhiệm không thể giao cho thuật toán

Quy định số 212-QĐ/TW đã đưa nhóm hành vi trong khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, dữ liệu và trí tuệ nhân tạo vào phạm vi xem xét kỷ luật. Đối với đảng viên, văn bản đề cập các hành vi nghiên cứu, phát triển, cung cấp, triển khai, xử lý, sử dụng hệ thống trí tuệ nhân tạo trái quy định; thu thập, xử lý hoặc sử dụng dữ liệu để phát triển, huấn luyện, kiểm thử, vận hành hệ thống trí tuệ nhân tạo trái quy định; sử dụng trí tuệ nhân tạo hoặc công nghệ mới để giả mạo video, hình ảnh, giọng nói, chữ ký, tạo lập, đăng tải, phát tán thông tin trái quy định.[4]

AI có thể hỗ trợ tổng hợp tài liệu, xử lý văn bản, hình ảnh hoặc gợi ý phương án, nhưng đầu ra của công cụ không tự trở thành căn cứ đúng. Cán bộ sử dụng phải kiểm chứng nguồn, đối chiếu dữ liệu, kiểm soát phạm vi thông tin đưa vào hệ thống và chịu trách nhiệm đối với sản phẩm cuối cùng. Công nghệ có thể hỗ trợ quyết định. Trách nhiệm vẫn thuộc về con người.

Tại Công an tỉnh Hưng Yên, chuyển đổi số đã gắn trực tiếp với công tác xây dựng Đảng và kiểm tra, giám sát. Từ thực tế đó, yêu cầu phát triển công nghệ cần tiếp tục đi cùng kiểm soát trách nhiệm, nhận diện vi phạm và chấn chỉnh từ sớm.

Bảo vệ người dám làm và người dám nói đúng

Kỷ luật nghiêm không đồng nghĩa với thu hẹp không gian đổi mới. Hướng dẫn số 03-HD/UBKTTW cụ thể hóa việc xem xét trách nhiệm trong trường hợp thiệt hại phát sinh do nguyên nhân khách quan, không thể dự báo, hoặc khi cán bộ có sai sót không cố ý, không vụ lợi, thực hiện đúng chủ trương, phương án được cấp có thẩm quyền phê duyệt và đã chủ động báo cáo, phòng ngừa, khắc phục hậu quả. Việc đánh giá phải dựa vào động cơ, bối cảnh, mức độ tuân thủ và trách nhiệm thực tế, không thể chỉ nhìn vào kết quả cuối cùng.[5]

Nội dung này cần đặt trong quan hệ với Nghị quyết số 24-NQ/TW ngày 22/8/2026 của Bộ Chính trị về phát huy tính tiên phong, gương mẫu, tinh thần đổi mới, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm. Nghị quyết yêu cầu phân định rõ đổi mới vì lợi ích chung với hành vi lợi dụng chủ trương để vụ lợi, hợp thức hóa sai phạm; đồng thời không để việc kiểm tra, xác minh vi phạm một cách cơ học làm gián đoạn quá trình phát triển của cán bộ, trừ trường hợp phát hiện dấu hiệu tham nhũng, tiêu cực, trục lợi cá nhân.[6]

Cùng với bảo vệ cán bộ dám đổi mới, quy định mới còn đặt ra yêu cầu rất rõ về bảo vệ người tố cáo. Hướng dẫn số 03-HD/UBKTTW nêu rõ trường hợp nội dung tố cáo được kết luận đúng, đúng một phần hoặc đúng về hiện tượng nhưng chưa đúng về bản chất thì không coi người tố cáo là bịa đặt, vu khống hoặc tố cáo sai. Quy định này đòi hỏi việc đánh giá thông tin phải thận trọng, không quy chụp chỉ vì một phần nội dung chưa hoàn toàn chính xác; đồng thời phải phòng ngừa việc gây sức ép, trù dập hoặc tác động trái quy định đối với người thực hiện quyền tố cáo.[7]

Từ quy định mới đến việc phải làm ngay ở cơ sở

Để Quy định số 212-QĐ/TW và Hướng dẫn số 03-HD/UBKTTW đi vào thực chất, cấp ủy, tổ chức đảng trong Công an tỉnh không nên dừng ở việc phổ biến danh mục hành vi vi phạm. Việc cần làm là chuyển quy định thành câu hỏi kiểm soát cụ thể đối với từng lĩnh vực: ai có thẩm quyền; ai kiểm tra; loại dữ liệu nào được phép khai thác, chia sẻ; trường hợp nào bắt buộc báo cáo; dấu hiệu bất thường nào phải được cảnh báo sớm.

Cần ưu tiên rà soát những khâu nắm giữ nhiều quyền quyết định hoặc dữ liệu quan trọng như quản lý hồ sơ, tài liệu; điều tra, xử lý vụ việc; giải quyết khiếu nại, tố cáo; công tác cán bộ; tài chính, tài sản; ứng dụng công nghệ và AI. Giám sát thường xuyên phải được nâng chất lượng, sử dụng thông tin từ kiểm tra nghiệp vụ, thanh tra, công tác tổ chức cán bộ, phản ánh của cán bộ và Nhân dân, dữ liệu quản lý nội bộ để nhận diện vấn đề. Khi dấu hiệu đủ rõ, phải chủ động kiểm tra theo thẩm quyền; khi chưa đến mức kiểm tra, vẫn cần chấn chỉnh, yêu cầu khắc phục và theo dõi.

Một khâu dễ bị bỏ quên là kiểm tra việc thực hiện kết luận sau kiểm tra, giám sát. Nếu khuyết điểm đã được chỉ ra nhưng không có người chịu trách nhiệm khắc phục, không có thời hạn và không kiểm tra lại thì nguy cơ tái diễn rất cao. Phòng ngừa chỉ có giá trị khi khép kín được chu trình: phát hiện - cảnh báo - kiểm tra - kết luận - khắc phục - theo dõi.

Thước đo của việc quán triệt quy định mới không chỉ nằm ở số hội nghị được tổ chức hay số văn bản được phổ biến. Quan trọng hơn là cán bộ, đảng viên nhận diện rõ hơn giới hạn trách nhiệm của mình; cấp ủy phát hiện sớm hơn những nguy cơ có thể dẫn đến vi phạm; những sơ hở trong cơ chế được khắc phục trước khi trở thành sai phạm. Khi đó, kỷ luật của Đảng không chỉ xuất hiện ở cuối một vụ việc. Nó hiện diện ngay trong cách tổ chức thực hiện nhiệm vụ hằng ngày - như một cơ chế tự kiểm soát để quyền lực được sử dụng đúng, công nghệ được ứng dụng đúng và trách nhiệm được đặt đúng chỗ ./. 

                                                                                              Minh Hoành